چينيان و يهود و فرنگ و روم و هند الى يومنا هذا همچنان به حال نسخه خطى در زواياى كتابخانه‌ها باقى است ، و ما از قسمت راجع به اسماعيليّه اين مجلّد از روى دو نسخه خطّى اين كتاب استفاده نموده‌ايم : يكى نسخه كتابخانه ملّى پاريس به نشان « ضميمهء فارسى 1364 « 1 » » ( - فهرست بلوشه ج 1 نمره 257 ) كه نسخه‌ايست بسيار جديد بدون تاريخ كتابت و نسبة سقيم و مغلوط به خطّ نسخ خوش داراى 336 ورق كه از آن جمله 127 ورق آن در خصوص اسماعيليّه است ( ورق b 1 - a 127 ) و مابقى راجع است به تواريخ اقوام ترك و چين و هند ، و ديگر نسخه‌ايست كه سابقا متعلّق بوده به مرحوم ادوارد براون و اين نسخه فقط سوادى است از قسمت اسماعيليّه از جامع التّواريخ نسخه موزه بريطانيّه « ضميمهء 7628 « 2 » » ( - فهرست ريو ج 1 ص 74 - 78 ) و به خطّ همان مولوى محمّد بركة اللّه هندى سابق الذّكر است كه گفتيم نيمه اخير نسخه ط از نسخ جهانگشاى به خطّ اوست . تاريخ كتابت اين نسخه 21 اكتوبر 1901 م است و محتوى است بر 145 صفحه به قطع وزيرى كوچك به خطّ نستعليق . و ما در حواشى اين كتاب در قسمت راجع به اسماعيليّه هرجا جامع التّواريخ مطلق و بدون قيد مىگوئيم مراد ما نسخه پاريس است و اين نسخه اخير را غالبا به قيد « نسخه براون » از نسخه پاريس تميز داده‌ايم . و امّا مجلّد اوّل از جامع التّواريخ كه موضوع آن منحصرا تاريخ مغول است و بس . تا كنون آنچه در نظر است سه قسمت از اين مجلّد كه هر يكى بلافاصله دنباله ديگرى است به طبع رسيده است به تفصيل ذيل : قسمت اوّل در تاريخ قبايل ترك و مغول و اجداد چنگيز خان و تاريخ احوال خود چنگيز خان از ابتداء ولادت او الى حين وفات او . اين قسمت در سنوات 1858 - 1888 م به توسّط مستشرق روسى برزين « 3 » در پطرزبورغ در سه مجلّد به قطع وزيرى با مقابله با نسخ كثير و كمال ضبط و اتقان به انضمام ترجمه روسى در حواشى و فهارس به طبع رسيده است . ولى عيب بزرگ اين طبع آنست كه برزين جميع فصول معترضه راجع به تاريخ ملل غير مغول را كه معاصر با مغول بوده‌اند و رشيد الدّين به رسم خود در اثناء تاريخ مغول جابه‌جا درج كرده او همه را به كلّى از بين انداخته و به چاپ نرسانيده

--> ( 1 ) - Supplement persan 1364 ( Catalogue de Blochet , Vol . I , no . 257 ) . ( 2 ) - Add . 7628 ( Catalogue de Rieu I , pp . 74 - 78 ) . ( 3 ) - Ilya Nikolayevitch Berezine .